بۆچی کارگەیەکی عێراقی EPD بڵاو دەکاتەوە
نەک لەبەر ئەوەی یاسا دەڵێت. یاسا نایڵێت. هۆکارەکە ئەوەیە کە ئەو کەسانەی بەرهەمەکەتان دەکڕن بەپێی سیستەمی بڕوانامە و یاسای پێشبازی کار دەکەن کە ڕاگەیاندن دەژمێرن، و ئەمڕۆ ناتوانن ڕاگەیاندنی ئێوە بژمێرن.
عێراق پرۆگرامی EPD ی نییە و یاسایەکیش نییە کە داوای بکات
هیچ پرۆگرامێکی عێراقی بۆ ڕاگەیاندنی ژینگەیی بەرهەم نییە، هیچ ڕێسایەکی عێراقی بۆ هەڵسەنگاندنی سووڕی ژیان نییە، و هیچ مەرجێکی عێراقی یان هەرێمی کوردستان بۆ کڕینی گشتی سەوز نییە. گەڕاین، و هیچ نەدۆزینەوە. هیچ کەس نابێت ڕاگەیاندنێک پێتان بفرۆشێت لەسەر بنەمای بەرواری پێوەرگەریی عێراقی، چونکە هیچ بەرواری پێوەرگەریی عێراقی نییە.
پرۆگرامەکانی بڵاوکراوەی بەردەوامی حکومەتی هەرێمی کوردستان دارستانچاندن و دابینکردنی کارەبا دەگرنەوە — پرۆژەی پشتێنی سەوز و پرۆگرامی ڕووناکی — نەک ڕاگەیاندنی ژینگەیی بەرهەم.
هەروەها نەمانتوانی هیچ ڕاگەیاندنێکی ژینگەیی بەرهەم بدۆزینەوە کە بۆ کارگەیەکی عێراقی لە کتێبخانەی گشتی The International EPD System تۆمار کرابێت. ئەمە وەک ئەنجامی گەڕان دەڵێین نەک وەک ڕاستییەک دەربارەی جیهان، چونکە گەڕانی ئەو کتێبخانەیە لەناو وێبگەڕدا جێبەجێ دەبێت و بنکەدراوەکانی تریش هەموویان بە تەواوی نەپشکنراون.
بۆیە پاڵنەر دەستگەیشتنە بە هەناردە و بڕوانامە، نەک ڕێسا. هەموو ئەوەی خوارەوە لەوەوە دەردەچێت.
پرۆژەکانی LEED و BREEAM ڕاگەیاندنی دابینکەر پێویستە
بڕوانامەی بینای سەوز ئەو شوێنەیە کە ڕاگەیاندنی بەرهەم دەگۆڕێت بۆ داواکاری کڕین. تیمێک کە بەدوای خاڵی ماددەکاندا دەگەڕێت دەبێت ڕاگەیاندن لە دابینکەرانی ڕاستەقینەی خۆی کۆبکاتەوە، و ژمێریارییەکە بە ڕوونی دەڵێت هەر جۆرێک چەند دەژمێردرێت.
| دابینکەر چی پێشکەش دەکات | چەند بۆ خاڵەکە دەژمێردرێت |
|---|---|
| ڕاگەیاندنی ژینگەیی جۆری سێیەمی تایبەت بە بەرهەمێکی دیاریکراو | 1 بەرهەمی تەواو |
| ڕاگەیاندنی ژینگەیی جۆری سێیەمی تێکڕای کەرت یان گشتی | 0.5 بەرهەم |
| هەڵسەنگاندنی سووڕی ژیانی بە ڕەخنەیی پێداچوونەوەکراو بەپێی ISO 14044، نەک ڕاگەیاندن | 0.25 بەرهەم |
هەڵبژاردەی یەکەم بەلایەنی کەم 20 بەرهەمی جیاوازی بە جێگیری دانراو لە بەلایەنی کەم پێنج کارگە داوا دەکات. خاڵەکە تا دوو خاڵ بەهایە، و ئاستی کارایی نموونەیی لە 40 بەرهەمدایە. بۆیە ڕاگەیاندنی تایبەت بە بەرهەم بە تەواوی دوو ئەوەندەی ڕاگەیاندنی تێکڕای گشتی بەهای هەیە بۆ ئەو تیمی پرۆژەی بڕیار دەدات چی دیاری بکات.
BREEAM International New Construction Mat 01، کاریگەری سووڕی ژیان، خاڵێک دەبەخشێت کاتێک بەلایەنی کەم پێنج بەرهەمی دیاریکراو و دانراو ڕاگەیاندنی پشکنینکراویان هەبێت، و ئاستی نموونەیی لە دە بەرهەمدایە.
یاساکانی خاڵ: سەرچاوەی LEED v4 BD+C MRc2 و BREEAM International NC Mat 01.
و ئەم پرۆژانە ئێستا لە عێراقدا هەن
عێراق تا ئێستا سێ بینای بڕوانامەی LEED ی هەیە، لەگەڵ کۆمەڵێکی تۆمارکراوی گەورە: کۆمەڵێکی گەورە لە سلێمانی کە لە نیسانی 2026 تۆمار کراوە — چوار تاوەری نیشتەجێبوون بە ڕووبەری نزیکەی 55,000–63,000 m² بۆ هەریەکەیان، مۆڵێک بە 77,832 m²، تاوەرێکی نووسینگە Core & Shell بە 45,323 m²، و تاوەرێکی هوتێل بە 48,451 m² لەگەڵ ناوەندێکی پێشکەشکردن — هەروەها Downtown Slemani لەژێر LEED for Communities، تۆمارکراو لە شوباتی 2026. تۆمارکردنی پێشتر بریتین لە بینای سەرۆکایەتی زانکۆ لە هەولێر، زانکۆی سەوزی القاسم، و هۆڵی کۆمەڵایەتی پارکی یەرموک لە موسڵ.
هەریەکە لەم پرۆژانە بەدوای بەرهەمی گونجاو بۆ MRc2 دەگەڕێت. ماڵپەری خوشکمان leediraq.com ئەم بازاڕە بە وردی دەنووسێت، لەوانە خانووی نیشتەجێبوونی خوێندکارانی نێر لە زانکۆی ئەمریکی کوردستان لە دهۆک، یەکەم بینای نوێی بنیاتنراو لە عێراق کە بڕوانامەی LEED Gold ی وەرگرتووە.
کڕیارانی کەنداو و تورکیا، و پێشبازی نێودەوڵەتی
لە دەرەوەی عێراق، ڕاگەیاندن زیاتر دەبێت بە مەرجی بوون لەسەر لیستی پێشبازی، نەک تایبەتمەندییەکی جیاکەرەوە لەسەری.
کڕینی وڵاتانی کەنداو
پرۆژەکانی سعودی و ئیمارات کە بەپێی LEED یان BREEAM یان سیستەمی بینای سەوزی ناوخۆیی کار دەکەن، لە بەلگەنامەی پێشبازیدا داوای ڕاگەیاندن لە دابینکەران دەکەن. تۆماری نووسراوی ئێمە پێشتر کارگەیەکی ئیماراتی و کارگەیەکی سعودی دەگرێتەوە.
زنجیرەی دابینکردنی تورکیا
خاوەنگرێبەست و کڕیارانی ماددەی تورکیا بە شێوەیەکی ڕۆتینی لەگەڵ ڕاگەیاندن کار دەکەن؛ حەوت لەو دە کارگەیەی ڕاگەیاندنەکانیان نووسیوومانە تورکین.
پێشبازی نێودەوڵەتی
پێشبازی پاڵپشتیکراو لەلایەن بەخشەر و پێشبازی چەند نەتەوەیی، بەلگەنامەی ژینگەیی وەک مەرجی پێشکەشکردن دەنووسن، و ڕاگەیاندنی تۆمارکراو بە ژمارە وەڵامی دەداتەوە نەک بە بەیانی مەبەست.
CBAM: چییە، و EPD چی بۆی ناکات
میکانیزمی ڕێکخستنی سنووری کاربۆنی یەکێتی ئەوروپا قۆناغێکی گوزەری لە 2023 بۆ 2025 بەڕێوە برد، و ڕژێمی کۆتاییەکەی لە 1 ی کانوونی دووەمی 2026 دەستی پێکرد. چیمەنتۆ، ئاسن و پۆڵا، ئەلومینیوم، پەین، کارەبا و هایدرۆجین دەگرێتەوە. لە ڕژێمی کۆتاییدا هاوردەکاران دەبێت مۆڵەتدار بن، ڕاپۆرت بدەن، و بڕوانامەی CBAM بکڕن و بدەنەوە بەرامبەر دەرچوونی گازی تێکەڵاو بە نرخێک کە بە مەزادەکانی سیستەمی بازرگانی دەرچوونی گازی ئەوروپا بەستراوە.
ڕاگەیاندنی ژینگەیی بەرهەم CBAM جێبەجێ ناکات، نایگرێتەوە و لێی نابوورێت. CBAM ژماردنێکی دیاریکراو و پشکنینکراوی دەرچوونی گازی تێکەڵاو داوا دەکات بەپێی میتۆدی خۆی، لەگەڵ پشکنینی خۆی. ئامرازێکی جیاواز، میتۆدێکی جیاواز، پشکنەرێکی جیاواز. هەر کەس پێتان بڵێت EPD ئەرکی CBAM ی ئێوە دەگرێتە ئەستۆ، هەڵەیە.
ئەوەی ڕاستە باریکترە و بەسوودترە: ئەو داتای سەرەکی بەرهەمهێنان کە ژماردنی CBAM لەسەری دامەزراوە و ئەو داتای سەرەکی کە LCA لەسەری دامەزراوە، بە زۆری هەمان داتان — داخڵکراوی ماددە، سووتەمەنی و کارەبا بەپێی هێڵی بەرهەمهێنان، دەرچوونی پرۆسە، و قەبارەی بەرهەمهێنان. ئەو کارگەیەی ئەم کۆمەڵە داتایەی دروست کردووە، لە سفرەوە دەست پێناکات.
و سنووری ئارگومێنتی CBAM بۆ عێراق
ئێمە ئەمە گەورە ناکەین. هاوردەی یەکێتی ئەوروپا لە عێراق 12.7 ملیار یۆرۆ بوو لە 2025، کە 99.7% ی بەرهەمی سووتەمەنی و کان بوو. ئاسن، پۆڵا، ئەلومینیوم، چیمەنتۆ و پەین هەرگیز وەک جۆری هاوردە نادەرکەون. چیمەنتۆی عێراقی ئەمڕۆ بۆ سووریا دەچێت، نەک بۆ ڕۆتردام. بۆیە CBAM قەیرانێکی پێوەرگەریی هەنووکەیی نییە بۆ بەرهەمهێنەرانی ماددەی بیناسازی عێراق، و سادەکردنەوەی Omnibus بەپێی Regulation (EU) 2025/2083 هاوردەکارانی خوار سنووری 50 t/yr بە تەواوی دەبەخشێت.
ئەو هەڵوێستەی بەرگری لێ دەکرێت داهاتووبینە: ئەگەر دەستگەیشتن بە بازاڕی ئەوروپا بەشێکە لە پلانی پێنج ساڵەتان، کۆمەڵە داتای دەرچوونی گاز لە ئاستی بەرهەم ئەو شتەیە کە دەبێت ئێستا دروست بکرێت، و لە هەمان کاتدا خزمەت بە ڕاگەیاندنەکانتان و ڕاپرسی کڕیارانتان و ڕاپۆرتی کاربۆنتان دەکات.
سەرچاوەکان: کۆمیسیۆنی ئەوروپا دەربارەی CBAM و DG TRADE، بازرگانی یەکێتی ئەوروپا و عێراق.
کارگەیەکی عێراقی دەتوانێت ئەمڕۆ ڕاگەیاندنێک تۆمار بکات
ئەمە ئەو بەشەیە کە زۆربەی خەڵک هەڵەی تێدا دەکەن. هیچ پرۆگرامێکی عێراقی نییە چاوەڕێی بکەن، چونکە پێویستتان پێی نییە: ڕاگەیاندن لەلایەن بەڕێوەبەرانی پرۆگرامی نێودەوڵەتییەوە تۆمار دەکرێت، و بەلایەنی کەم یەکێکیان پێشتر عێراق بە ناو دەگرێتەوە.
The International EPD System نووسینگەیەکی هەرێمی بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا بەڕێوە دەبات، CLC EPD MENA، و ناوچەی خزمەتگوزارییە بڵاوکراوەکەی عێراق دەنووسێت لەگەڵ عەرەبستانی سعودی و میرانی یەکگرتووی عەرەبی و کوەیت و عومان و قەتەر و ئوردن و مەغریب و بەحرەین و لوبنان. ئەو پێنج بەڕێوەبەری ترەی لەگەڵیان کارمان کردووە — IBU و EPD-Global و SCS Global Services و Global GreenTag و UL Environment — بە شێوەی نێودەوڵەتی تۆمار دەکەن: لە نێوانیاندا ڕاگەیاندنی نووسراوی ئێمە بۆ کارگەکانی تورکیا و میرانی یەکگرتووی عەرەبی و عەرەبستانی سعودی و ئوستڕالیا تۆمار کردووە.
لە بازاڕەوە دەست پێبکەن، نەک لە کاغەزەوە
پێمان بڵێن کام کڕیار دەپرسێت و داوای چی دەکات. ئەمە بەڕێوەبەری پرۆگرام و یاساکانی جۆری بەرهەم و یەکەی ڕاگەیەنراو دیاری دەکات — بەم ڕیزە.